เจ้าของกิจการจำนวนไม่น้อยเชื่อว่า หากบัญชีบริษัทมีเงินหมุนเวียนจำนวนมาก ธนาคารย่อมพิจารณาให้วงเงินสินเชื่อสูงตามไปด้วย โดยเฉพาะธุรกิจที่มีรายรับต่อเนื่อง เช่น คลินิกการแพทย์ คลินิกทันตกรรม หรือสถานประกอบการด้านสุขภาพ ซึ่งอาจมีเงินเข้าบัญชีหลักหลายแสนถึงหลักล้านบาทต่อเดือน
อย่างไรก็ตาม ยอดเงินเข้าบัญชีไม่ได้สะท้อนความสามารถในการชำระหนี้ทั้งหมด เพราะเงินบางส่วนอาจเป็นเงินโอนระหว่างบัญชี เงินรับล่วงหน้าจากลูกค้า หรือรายรับที่มีต้นทุนผูกพันอยู่แล้ว
สำหรับผู้ประกอบการที่กำลังพิจารณาสินเชื่อเพื่อธุรกิจขนาดเล็ก สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่เพียงการแสดงให้เห็นว่าธุรกิจมีเงินเข้ามากเพียงใด แต่ต้องอธิบายด้วยว่าเงินดังกล่าวเกิดจากกิจกรรมทางธุรกิจจริงหรือไม่ มีความสม่ำเสมอเพียงใด และเหลือเพียงพอรองรับภาระสินเชื่อใหม่หรือไม่
บัญชีบริษัทมีผลต่อวงเงินสินเชื่อ SME อย่างไร?
บัญชีบริษัทเป็นหนึ่งในข้อมูลสำคัญที่ช่วยให้สถาบันการเงินประเมินกิจกรรมทางเศรษฐกิจของกิจการได้ โดยเฉพาะกรณีที่ผู้ประกอบการต้องการวงเงินโดยพิจารณาความสามารถในการชำระหนี้จากรายได้และกระแสเงินสด
ในทางปฏิบัติ รายการเดินบัญชีธนาคาร หรือ Bank Statement สามารถช่วยแสดงให้เห็นทั้งรายรับ รายจ่าย ความถี่ของธุรกรรม ตลอดจนรูปแบบการใช้เงินของบริษัท
แต่การกำหนดวงเงินไม่ได้ใช้ยอดเงินเข้าบัญชีคูณด้วยอัตราตายตัว เพราะผู้ให้สินเชื่อยังต้องประเมินงบการเงิน ภาระหนี้ เครดิต วัตถุประสงค์การใช้เงิน และเงื่อนไขอื่นประกอบกัน
ตัวอย่างเช่น บริษัทสองแห่งมียอดเงินเข้าบัญชีเฉลี่ยเดือนละ 2 ล้านบาทเท่ากัน แต่บริษัทแรกมีต้นทุนดำเนินงานสูงและมีค่างวดเดิมจำนวนมาก ขณะที่บริษัทที่สองบริหารรายจ่ายได้เหมาะสมและมีเงินสดเหลืออย่างต่อเนื่อง
แม้ยอดเงินเข้าบัญชีเท่ากัน แต่ความสามารถรองรับภาระหนี้ใหม่อาจแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ส่งผลให้วงเงินที่เหมาะสมสำหรับแต่ละกิจการไม่จำเป็นต้องเท่ากัน
เงินเข้าบัญชีจำนวนมาก ไม่ได้หมายความว่าเป็นรายได้ทั้งหมด
ความเข้าใจคลาดเคลื่อนประการหนึ่งของผู้ประกอบการคือ การนำยอดเครดิตรวมใน Statement มาใช้แทนยอดขายทั้งหมดของบริษัท
ความจริงแล้ว เงินเข้าบัญชีอาจเกิดจากหลายแหล่ง ได้แก่ รายรับจากการขายสินค้าและบริการ เงินที่กรรมการนำเข้าบริษัท เงินโอนจากบัญชีอื่น เงินคืนจากผู้จำหน่าย หรือเงินรับชำระล่วงหน้า
รายการเหล่านี้มีลักษณะทางบัญชีต่างกัน จึงไม่ควรนำมารวมเป็นรายได้จากการดำเนินงานโดยอัตโนมัติ
ในธุรกิจคลินิก ปัญหานี้ยิ่งมีรายละเอียดมากขึ้น เพราะกิจการอาจได้รับเงินจากบัตรเครดิต การชำระผ่าน QR Code ค่าบริการจากลูกค้า รายได้จากบริษัทประกัน และค่าคอร์สที่ลูกค้าชำระก่อนรับบริการจริง
ตัวอย่างเช่น คลินิกแห่งหนึ่งได้รับเงินจากการขายแพ็กเกจดูแลสุขภาพจำนวน 300,000 บาทในเดือนปัจจุบัน แต่ยังต้องให้บริการแก่ลูกค้าตลอดอีกหลายเดือน
เงินจำนวนดังกล่าวเป็นกระแสเงินสดรับจริง แต่ไม่ได้หมายความว่าคลินิกสามารถนำไปใช้ชำระภาระใหม่ได้ทั้งหมด เพราะยังมีต้นทุนการให้บริการในอนาคตที่ต้องรับผิดชอบ
ดังนั้น การแยกประเภทเงินรับอย่างถูกต้องจึงช่วยให้การประเมินสินเชื่อธุรกิจการแพทย์สะท้อนฐานะทางการเงินของกิจการได้เหมาะสมยิ่งขึ้น
วิเคราะห์บัญชีบริษัทผ่าน 4 ระดับของกระแสเงินสด
แนวทางหนึ่งที่ช่วยให้ผู้ประกอบการเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างบัญชีบริษัทกับวงเงินสินเชื่อ คือการวิเคราะห์ข้อมูลทางการเงินเป็นสี่ระดับ แทนการดูยอดเงินเข้าบัญชีเพียงตัวเลขเดียว
ระดับแรก: ยอดขายหรือรายได้ตามระบบบัญชี
เริ่มจากพิจารณาว่ากิจการสร้างรายได้จากสินค้าและบริการเท่าไร โดยเชื่อมโยงข้อมูลกับใบแจ้งหนี้ รายงานยอดขาย หรือเอกสารรับชำระเงิน
ระดับที่สอง: เงินรับจริงจากลูกค้า
ตรวจสอบว่ายอดขายดังกล่าวเปลี่ยนเป็นเงินสดที่ได้รับแล้วเท่าไร และมีรายการใดยังเป็นลูกหนี้การค้าหรืออยู่ระหว่างรอบการชำระ
ระดับที่สาม: เงินสุทธิเข้าบัญชีธนาคาร
ตรวจสอบยอดเงินหลังหักค่าธรรมเนียมการรับชำระ ส่วนลด หรือรายการปรับปรุงที่เกี่ยวข้อง พร้อมแยกธุรกรรมที่ไม่ใช่รายได้จากลูกค้าออกจากกัน
ระดับที่สี่: เงินสดคงเหลือหลังภาระดำเนินงาน
ประเมินเงินที่เหลือหลังจ่ายค่าใช้จ่ายทางธุรกิจ ภาระสินเชื่อเดิม และเงินสดที่ต้องสำรองสำหรับภาระผูกพันในอนาคต
แนวทางนี้ไม่ใช่สูตรอนุมัติของธนาคาร แต่เป็นเครื่องมือวิเคราะห์เบื้องต้นที่ช่วยให้เจ้าของกิจการมองเห็นว่า เงินหมุนเวียนจำนวนมากสามารถเปลี่ยนเป็นกำลังชำระหนี้ได้จริงเพียงใด
ความสม่ำเสมอของรายได้มีผลต่อการประเมินวงเงิน
ธุรกิจที่มียอดขายสูงเป็นบางเดือน แต่รายได้ลดลงอย่างมากในเดือนถัดไป อาจมีความเสี่ยงด้านกระแสเงินสดต่างจากกิจการที่สร้างรายรับได้ต่อเนื่อง
ยกตัวอย่างคลินิกเสริมความงามที่มีรายรับเพิ่มขึ้นจากแคมเปญการตลาดระยะสั้น หากเดือนหนึ่งมีรายรับ 2 ล้านบาท แต่เดือนปกติอยู่ที่ 700,000 บาท การใช้เดือนที่ดีที่สุดเป็นฐานประเมินความสามารถชำระหนี้อาจทำให้คาดการณ์สูงเกินจริง
สำหรับธุรกิจที่มีรายได้ตามฤดูกาล ผู้ให้สินเชื่ออาจพิจารณาข้อมูลย้อนหลังหลายเดือน เพื่อให้เห็นความผันผวนและแนวโน้มรายรับของกิจการ
ผู้ประกอบการจึงควรคำนวณทั้งรายได้เฉลี่ย รายได้ในช่วงต่ำกว่าปกติ และรายได้ที่เกิดขึ้นประจำ
การเปรียบเทียบข้อมูลเหล่านี้ช่วยตอบคำถามสำคัญว่า หากยอดขายไม่เติบโตตามแผน กิจการยังมีความสามารถในการชำระค่างวดใหม่หรือไม่
ประเด็นนี้เกี่ยวข้องโดยตรงกับสินเชื่อเพื่อธุรกิจขนาดเล็ก เพราะกิจการที่มีเงินสำรองจำกัดอาจได้รับผลกระทบจากความผันผวนของรายรับมากกว่าธุรกิจที่มีฐานเงินทุนแข็งแรง
ต้นทุนที่ปรากฏในบัญชีบริษัทสำคัญไม่น้อยกว่ายอดขาย
การประเมินวงเงินอย่างรอบคอบจำเป็นต้องพิจารณารายจ่ายควบคู่กับรายรับ โดยเฉพาะค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องและหลีกเลี่ยงได้ยาก
สำหรับธุรกิจการแพทย์ ค่าใช้จ่ายสำคัญอาจประกอบด้วยค่าตอบแทนแพทย์และบุคลากร ค่ายา ค่าเวชภัณฑ์ ค่าเช่าสถานที่ ค่าระบบบริหารคลินิก และค่าโฆษณา
คลินิกที่มีรายรับเดือนละ 1.5 ล้านบาท แต่ต้องจ่ายค่าใช้จ่ายดำเนินงาน 1.3 ล้านบาท ย่อมมีสถานะกระแสเงินสดต่างจากคลินิกที่มีรายรับเท่ากันแต่มีต้นทุนต่ำกว่า
อย่างไรก็ตาม การวิเคราะห์ไม่ควรหยุดเพียงการนำรายรับหักรายจ่ายใน Statement เพราะบางรายการอาจมีความคลาดเคลื่อนด้านเวลา เช่น ค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นแล้วแต่ยังไม่ชำระ หรือรายรับที่บันทึกแล้วแต่ยังไม่ได้รับเงิน
การกระทบยอดกับบัญชีรายรับรายจ่ายและงบการเงินจึงมีความสำคัญ เพื่อให้เห็นต้นทุนที่แท้จริงและไม่ประเมินเงินสดคงเหลือสูงเกินไป
ตัวอย่างการวิเคราะห์: คลินิกมีเงินเข้าบัญชี 1.5 ล้านบาท แต่เหลือรองรับภาระใหม่เท่าไร?
เพื่ออธิบายความสัมพันธ์ระหว่างยอดเงินเข้าบัญชีกับความสามารถในการชำระหนี้ สามารถพิจารณากรณีศึกษาสมมติของบริษัทที่ดำเนินธุรกิจคลินิกเฉพาะทางแห่งหนึ่ง
กิจการมียอดเงินเข้าบัญชีรวมในเดือนล่าสุด 1,500,000 บาท และกำลังประเมินความพร้อมสำหรับขอวงเงินเพิ่มเติม
เมื่อตรวจสอบรายละเอียด พบองค์ประกอบดังนี้
|
ประเภทเงินรับ |
จำนวน |
|
เงินรับจากบริการที่ให้แล้ว |
1,050,000 บาท |
|
เงินรับล่วงหน้าจากแพ็กเกจบริการ |
300,000 บาท |
|
เงินโอนระหว่างบัญชีของบริษัท |
150,000 บาท |
|
รวมยอดเงินเข้าบัญชี |
1,500,000 บาท |
จากข้อมูลข้างต้น จะเห็นว่าเงินโอนระหว่างบัญชี 150,000 บาทไม่ใช่รายได้ใหม่ ขณะที่เงินรับล่วงหน้า 300,000 บาทยังมีภาระต้นทุนจากบริการที่ต้องดำเนินการในอนาคต
สมมติว่าคลินิกมีค่าใช้จ่ายและภาระเงินสดดังต่อไปนี้
-
ค่าบุคลากรและแพทย์ 330,000 บาท
-
ค่ายาและเวชภัณฑ์ 250,000 บาท
-
ค่าสถานที่และค่าใช้จ่ายดำเนินงาน 160,000 บาท
-
ค่าโฆษณาและการตลาด 180,000 บาท
-
ภาระชำระสินเชื่อเดิม 100,000 บาท
-
เงินสำรองประมาณการสำหรับต้นทุนบริการล่วงหน้า 200,000 บาท
รวมภาระเงินสดที่ใช้ในการวิเคราะห์ 1,220,000 บาท
หากพิจารณาเงินรับจากภายนอกที่ไม่ซ้ำกับการโอนระหว่างบัญชีจำนวน 1,350,000 บาท และหักภาระเงินสดตามสมมติฐานข้างต้น จะเหลือประมาณ 130,000 บาท
ตัวเลขนี้เป็นเพียงประมาณการเพื่อแสดงวิธีคิด ไม่ใช่กระแสเงินสดที่ธนาคารจะยอมรับทั้งหมดโดยอัตโนมัติ และไม่ใช่การกำหนดวงเงินสินเชื่อจากสูตรสำเร็จ เพราะต้องพิจารณายอดยกมา รายการค้างรับค้างจ่าย ต้นทุนที่อาจซ้ำกัน และช่วงเวลาชำระเงินจริงเพิ่มเติม
สิ่งที่กรณีศึกษาต้องการสะท้อนคือ ยอดเงินเข้าบัญชี 1.5 ล้านบาท อาจไม่ได้หมายความว่ากิจการมีเงินสดอิสระ 1.5 ล้านบาทสำหรับรองรับภาระสินเชื่อใหม่
หากรายได้ลดลง วงเงินที่ต้องการยังเหมาะสมอยู่หรือไม่?
การประเมินวงเงินไม่ควรมองเพียงกระแสเงินสดในเดือนปัจจุบัน แต่ควรทดสอบความสามารถในการชำระหนี้ภายใต้สถานการณ์ที่ไม่เป็นไปตามแผนด้วย
จากตัวอย่างเดิม หากเงินสดที่เหลือหลังภาระต่าง ๆ อยู่ที่ประมาณ 130,000 บาทต่อเดือน และบริษัทกำลังพิจารณาสินเชื่อใหม่ที่มีค่างวด 90,000 บาท จะเหลือส่วนต่างเพียง 40,000 บาท
ส่วนต่างดังกล่าวอาจไม่เพียงพอรองรับความผันผวนบางประเภท เช่น จำนวนผู้ใช้บริการลดลง ค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น หรือการรับชำระล่าช้า
โดยเฉพาะกิจการที่มีค่าใช้จ่ายคงที่สูง รายได้ที่ลดลงเพียงช่วงสั้นอาจส่งผลต่อความสามารถชำระหนี้อย่างรวดเร็ว
ดังนั้น ก่อนกำหนดวงเงินที่ต้องการ ผู้ประกอบการควรทดสอบสถานการณ์ เช่น รายได้ลดลงร้อยละ 10 หรือ 20 โดยพิจารณาด้วยว่าต้นทุนรายการใดปรับลดตามรายได้ได้ และรายการใดต้องจ่ายเท่าเดิม
การประเมินเช่นนี้ช่วยให้ธุรกิจเลือกภาระสินเชื่อที่สอดคล้องกับความสามารถทางการเงินจริง มากกว่าการอ้างอิงยอดขายในช่วงที่ผลประกอบการดีที่สุดเพียงอย่างเดียว
การใช้บัญชีส่วนตัวปะปนกับบัญชีบริษัทส่งผลอย่างไร?
ปัญหาที่พบได้ในธุรกิจขนาดเล็กคือ การนำเงินจากลูกค้าเข้าบัญชีส่วนตัวของกรรมการหรือเจ้าของกิจการ แล้วจึงโอนเข้าบัญชีบริษัทในภายหลัง
แม้รายได้ดังกล่าวอาจเกิดจากการดำเนินงานจริง แต่เมื่อข้อมูลกระจายอยู่หลายบัญชี ผู้พิจารณาจำเป็นต้องใช้เอกสารเพิ่มเติมเพื่อตรวจสอบแหล่งที่มาและป้องกันการนับรายรับซ้ำ
ตัวอย่างเช่น ลูกค้าชำระค่าบริการผ่านบัญชีกรรมการ 80,000 บาท ก่อนที่กรรมการจะโอนเงินจำนวนเดียวกันเข้าบัญชีบริษัท หากนำยอดเงินเข้าของทั้งสองบัญชีมารวมกันโดยไม่ตัดรายการระหว่างบัญชี อาจแสดงยอดรับรวม 160,000 บาท ทั้งที่เงินจากลูกค้าจริงมีเพียง 80,000 บาท
ลักษณะนี้ไม่ได้หมายความว่ารายได้ของกิจการไม่สามารถใช้ประกอบการพิจารณาได้ แต่บริษัทควรมีหลักฐานแสดงความสัมพันธ์ของแต่ละรายการอย่างครบถ้วน
สำหรับกิจการที่ดำเนินงานในรูปนิติบุคคล การรับรายได้ผ่านบัญชีบริษัทอย่างเป็นระบบและลดธุรกรรมส่วนตัวที่ไม่เกี่ยวข้อง จะช่วยให้การตรวจสอบกระแสเงินสดมีความชัดเจนมากขึ้น
ทำอย่างไรให้ข้อมูล Statement และงบการเงินอธิบายกันได้?
ข้อมูลทางบัญชีที่ดีไม่จำเป็นต้องมีตัวเลขตรงกันทุกช่อง แต่ควรสามารถอธิบายความแตกต่างระหว่างรายได้ทางบัญชีกับเงินรับจริงได้
ตัวอย่างเช่น คลินิกอาจบันทึกรายได้จากบริการในเดือนกันยายน แต่ได้รับเงินจากบริษัทประกันในเดือนตุลาคม หรือมีรายได้จากบัตรเครดิตที่ธนาคารผู้ให้บริการชำระเงินโอนเข้ามาหลังหักค่าธรรมเนียม
รายการลักษณะนี้ทำให้ยอดขายตามระบบไม่เท่ากับยอดเงินเข้าบัญชีในเดือนเดียวกัน ซึ่งไม่ใช่ความผิดปกติเสมอไป
ผู้ประกอบการสามารถจัดทำตารางกระทบยอดรายเดือน โดยเริ่มจากยอดขายตามระบบ บวกหรือลบการเปลี่ยนแปลงของลูกหนี้และเงินรับล่วงหน้า แล้วปรับรายการค่าธรรมเนียมและธุรกรรมที่ไม่ใช่รายได้ เพื่อเชื่อมโยงกับรายการรับเงินใน Statement
ควรตรวจสอบด้วยว่าเอกสารขาย รายงานภาษี และงบการเงินบันทึกรายการตามหลักบัญชีและกฎหมายที่เกี่ยวข้องอย่างถูกต้อง ไม่ใช่ปรับตัวเลขเพื่อให้ตรงกับยอดเงินฝากโดยไม่มีหลักฐาน
สำหรับธุรกิจการแพทย์ การจัดทำรายงานสรุปยอดตามประเภทบริการ โดยไม่เปิดเผยข้อมูลสุขภาพหรือข้อมูลระบุตัวผู้ป่วยที่ไม่จำเป็น จะช่วยให้สามารถอธิบายรายรับได้โดยคำนึงถึงการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลไปพร้อมกัน
ควรเตรียมบัญชีบริษัทอย่างไรก่อนประเมินวงเงินสินเชื่อ?
การเตรียมข้อมูลควรเริ่มก่อนวันที่ต้องการใช้เงินทุน ไม่ใช่รอจนถึงขั้นตอนยื่นเอกสาร
ผู้ประกอบการสามารถตรวจสอบรายการเดินบัญชีอย่างน้อย 6 เดือนย้อนหลัง หรือมากกว่านั้นตามข้อกำหนดของผู้ให้สินเชื่อ เพื่อดูว่าเงินรับจากลูกค้าสม่ำเสมอหรือไม่ และมีรายการผิดปกติที่ต้องอธิบายเพิ่มเติมหรือไม่
ควรจัดกลุ่มธุรกรรมให้แยกจากกันอย่างชัดเจน ได้แก่ เงินรับจากการดำเนินงาน เงินโอนระหว่างบัญชี เงินรับล่วงหน้า เงินสนับสนุนจากกรรมการ และเงินจากแหล่งอื่น
จากนั้นเปรียบเทียบรายรับกับต้นทุนดำเนินงาน ภาระชำระหนี้เดิม และภาระผูกพันที่ต้องใช้เงินสดในอนาคต เพื่อประเมินว่ากิจการมีความสามารถรองรับค่างวดใหม่ได้เพียงใด
สำหรับสินเชื่อธุรกิจการแพทย์ ควรให้ความสำคัญเป็นพิเศษกับการแยกรายได้ที่ให้บริการเสร็จแล้วออกจากเงินรับล่วงหน้า ตลอดจนตรวจสอบความสอดคล้องระหว่างรายงานยอดขายกับยอดรับชำระผ่านช่องทางต่าง ๆ
การจัดเตรียมข้อมูลดังกล่าวไม่ได้รับประกันว่าจะได้รับวงเงินตามต้องการ แต่ช่วยลดความคลุมเครือและทำให้เจ้าของกิจการประเมินความพร้อมของตนเองได้ก่อนเข้าสู่กระบวนการพิจารณา
บัญชีบริษัทที่ดีควรสะท้อนความสามารถในการสร้างเงินสด ไม่ใช่เพียงยอดหมุนเวียนสูง
เมื่อพิจารณาความสัมพันธ์ระหว่างบัญชีบริษัทกับวงเงินสินเชื่อ SME จะเห็นได้ว่า ยอดเงินเข้าบัญชีเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการประเมินเท่านั้น
สิ่งที่มีความสำคัญมากกว่าคือ กิจการสามารถแสดงรายได้ที่ตรวจสอบได้ มีรายรับสม่ำเสมอ บริหารต้นทุนและภาระหนี้อย่างเหมาะสม และรักษาเงินสดให้เพียงพอรองรับค่าใช้จ่ายกับภาระผูกพันในอนาคตหรือไม่
โดยเฉพาะคลินิกและธุรกิจสุขภาพที่มีช่องทางรับเงินหลากหลาย การจัดระบบบัญชีจะช่วยให้เห็นความแตกต่างระหว่างยอดรับชำระ รายได้จากบริการ และกระแสเงินสดที่สามารถนำมาใช้ได้จริง
ผู้ประกอบการที่ต้องการศึกษาแนวทางการจัดทำข้อมูลบัญชีบริษัทให้สอดคล้องกับการประเมินวงเงิน สามารถอ่านเพิ่มเติมได้จากบทความ แนวทางเตรียมข้อมูลทางการเงินของบริษัทก่อนพิจารณาสินเชื่อ SME ซึ่งอธิบายการเชื่อมโยงบัญชี งบการเงิน และกระแสเงินสดอย่างเป็นระบบ
ท้ายที่สุด การมีบัญชีบริษัทที่น่าเชื่อถือไม่ได้หมายถึงการทำให้เงินหมุนเวียนสูงที่สุด แต่หมายถึงการทำให้ข้อมูลทางการเงินสะท้อนผลการดำเนินงานจริง สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ และช่วยให้ทั้งเจ้าของกิจการและผู้ให้สินเชื่อประเมินภาระทางการเงินได้อย่างรอบคอบ |